Endometriozis

Endometriozis uterus (rahim) içini örten endometrium (kanama yapan rahim iç tabakası) dokusunun normalde bulunması gereken yerin dışında bulunup fonksiyon göstermesidir. Hormonal değişikliklere yanıt verebilir. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülür. Rahim iç tabakası, her adet döneminde kalınlaşarak siklusun sonunda kanamayla dışarı atılan dokudur.

Kadın HastalıklarıUterus dışında yerleşen endometrium dokusu her adet döneminde kalınlaşıp kanama ile uzaklaştırılmaya çalışılır. Bu dokular en sık yumurtalıklarda ( % 75 ), karın boşluğu, tüpler, barsaklarda görülür. Ayrıca rahmi yerinde tutan bağlarda, mesane, rahim ağzı, vajina, dış genital organlarda, sezaryan ve doğumda açılan epizyo yerinde görülür. Göz, göbek deliği, burun zarı çok nadir yerleşim yerleridir.

Rahim dışı yerleşimlerde adet dönemlerinde kanama ile çevre dokularda yapışıklık ve fonksiyon bozukluklarına neden olurlar. Kasık ağrısı, ağrılı adet görme, kısırlık ve yumurtalık kisti (çukulata kisti ) yapabilir

NEDENLERİ

Kesin tanısı cerrahi ile konulur. Kesin nedeni bilinmemekte çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Östrojen bağımlı hastalık olmasına rağmen her yaş grubunda görülebilir. Menapoz sonrası daha çok hormon tedavisine bağlı olarak görülür.

  • Retrograd menstruasyon teorisi (adet kanının geri akması)
  • Lenfatik ve vasküler (damarlar yolu ile) yayılım
  • Çölomik metaplazi (dokuların farklı uyarıyla endometrıum dokusuna dönüşmesi)
  • Embrıyonik hücre artıkları teorisi
  • İatrojenik yayılım (sezaryan histerektomi gibi ameliyatlardan sonra ameiyat yeri boyunca oluşması)
  • Metaplazik transformasyon teorisi
  • İmmulojik vegenetik faktörler (birinci derece yakınlarında %7 görülebilir)

En sık over (yumurtalık)lerde görülür. Adet dönemi ile ilişkili olarak overde lezyon içine kanama gelişir böylece overlerde büyüyen çevre dokulara yapışıklık yapan kistik yapılar gelişir. Kist içine kanama sonrası rengi ve kıvamı çukulataya benzer. Bu nedenle çukulata kisti olarak adlandırılır.

KLİNİK VE TANI

Bu hastalar daha çok karşımıza bel kasık ağrısı, ağrılı adet görme, ağrılı cinsel ilişki, kısırlık şikayetleri ilegelir. Dismenore (ağrılı adet görme) şiddetlidir bazen ağrı kesicilere yanıt vermeyebilir. İnfertil kadınların % 15-25'inde endometriosis görülebilir. Endometrioziste infertilte nedenleri olarak mekanik faktörler (karın boşluğunda yapışıklıklar bağlı olarak tüplerin ucu tıkalı olabilir), yumurtlamada bozukluklar, immunojik bozukluklar sayılabilir. Endometriozis olan kişilerde gebe kaldıklarında düşük riski fazladır.

TEDAVİ

İnfertilite ve ağrı sorunlarına yönelik planlanmalıdır. Minimal ve hafif endometrioziste hiçbir tedavi vermeksizin elde edilen gebelik oranları medikal tedavi sonrası elde edilen gebelik oranları ile aynı olduğu için bu hastalarda medikal tedaviye geçmeden önce 6-9 ay beklenmelidir.

Kesin tanı cerrahi sırasında görülen endometriozis odaklarının patoloji ile teyit edilmesi ile konulur. Fizik muayene sırasında ağrılı odaklar fixe olarak hissedilebilir. Uterusu tutan bağlarda sertlikler nodüller ele gelebilir Spekulum muayenesinde rahim ağzı, vulvada koyu kahve mavi lezyonlar görülebilir. Ultrason ve MR tanı koymaya yardımcıdır. Ca 125 kanda yüksek görülebilir ama bu yükseklik endometriozise özgü değildir.

MEDİKAL TEDAVİ

Hormon tedavisi verilerek yalancı gebelik veya menapoz ortamına kişi sokularak tedavi planlanır. Yaklaşık 2 ay sonra etkileri görülmeye başlar. Yalancı menapoz tedavisinde DANAZOL veya GnRH ANOLOGLARI kullanılır. Yalancı gebelik tedavisinde ise doğum kontrol hapları veya progesteron hormonları kullanılır. Medikal tedavinin minimal veya hafif endometriozis tedavisinde yararı pek yoktur. 3 cm üzerinde overlerde görlen kistlerdede medikal tedavinin pek etkisi yoktur.

CERRAHİ TEDAVİ

Hastalığın yaygınlığına yaşına beklentilerine göre planlanır. Çocuk isteyen kişilerde mutlaka konservatif cerrahi uygulanmalıdır. Endometiozis odakları çıkartılıp yapışıklıklar açılarak normal anatomiye uygun hale getirmek amaçtır. Tek taraf yumurtalık alınan kişide ilerde tekrar endometriozis gelişme riski vardır. Çünkü kalan yumurtalıktan östrojen hormonu salgılanmaktadır. Presakral nörektomi ağrı azaltmak için nadiren kullanılır. Cerrahi laparoskopi veya açık cerrahi olarak yapılabilir. Cerrahi öncesi GnRH analog kullanımı tartışmalıdır.

Çukulata kisti (endometrioma ) cerrahisinde kist kapsülü çıkartılması (eksizyonu), kist kapsülünün vaporizasyonu / koagulasyonu veya kistin boşaltılması yapılabilir. Sadece drenaj çok tercih edilmez %70 tekrarlama olasılığı vardır. Ameliyat sonra infertil kadınlarda gebelik oranları %40-50'lerde gözlenir. Endometrioma ameliyatından sonra 12 ay içinde gebe kalamayanlarda tüp bebek yöntemide tercihler arasındadır. Ama bu yöntemler hastanın yaşı infertilte süresi ve beraberinde başka risk faktörü olmasınada bağlıdır.